Wiodąca na świecie konferencja poświęcona sztucznej inteligencji, NeurIPS, stanęła ostatnio w obliczu kryzysu, który uwydatnia rosnącą tendencję: rosnące powiązanie współpracy naukowej z polityką międzynarodową. Organizatorzy konferencji najpierw wprowadzili, a następnie szybko znieśli nowe ograniczenia nałożone na uczestników z zagranicy w następstwie groźby bojkotu ze strony chińskich badaczy sztucznej inteligencji. Ten incydent pokazuje, jak napięcia geopolityczne zmuszają nawet najbardziej otwarte środowiska naukowe do podejmowania trudnych decyzji.
Nauka i polityka zderzają się
Kontrowersje rozpoczęły się od aktualizacji zasad stosowania NeurIPS, które zawierały ograniczenia oparte na amerykańskich listach sankcyjnych. Przepisy zabraniałyby badaczom z organizacji objętych sankcjami – w tym dużych chińskich firm, takich jak Tencent i Huawei – uczestniczenia w recenzowaniu, redagowaniu i publikowaniu prac. Chociaż amerykańskie sankcje obowiązują w przypadku transakcji biznesowych, w przeszłości nie było podobnych ograniczeń dotyczących publikacji naukowych ani udziału w konferencjach.
Reakcja była natychmiastowa. Chińskie grupy badawcze potępiły to rozwiązanie, a niektóre wzywały naukowców do przeniesienia swoich prac na konferencje wewnętrzne. Chińskie Stowarzyszenie Nauki i Technologii (CAST), organizacja powiązana z rządem, ogłosiła, że przestanie finansować wyjazdy do NeurIPS i nie będzie już uwzględniać publikacji z wydarzenia w ocenach badań. Co najmniej sześciu naukowców w proteście publicznie odrzuciło zaproszenia do objęcia funkcji liderów sekcji.
Nieporozumienie lub znak ostrzegawczy?
Organizatorzy NeurIPS początkowo bronili tej zasady jako wymogu prawnego, twierdząc, że są odpowiedzialni za egzekwowanie sankcji. Później wyjaśnili, że ograniczenia dotyczą wyłącznie osób określonych jako terroryści lub przestępcy, przypisując szersze pierwotne sformułowanie „nieporozumieniu”. Jednakże szkoda została wyrządzona.
To zdarzenie nie jest odosobnionym przypadkiem. Odzwierciedla to bardziej ogólną tendencję w kierunku eskalacji politycznej ingerencji w wymianę naukową. Stany Zjednoczone i Chiny rywalizują o dominację w sztucznej inteligencji, co ma poważne implikacje militarne i gospodarcze. Doprowadziło to do wzmożonej kontroli współpracy międzynarodowej i nacisków ze strony niektórych urzędników, aby dzielili się wysiłkami badawczymi.
Przyszłość otwartej nauki
Chiny są obecnie główną siłą w badaniach nad sztuczną inteligencją, a ich autorem jest mniej więcej połowa artykułów zaprezentowanych na konferencji NeurIPS w 2025 r. Instytucje takie jak Uniwersytet Tsinghua i Alibaba stały się wiodącymi graczami w tej dziedzinie. Pomimo tych powiązań napięcie między Waszyngtonem a Pekinem nadal rośnie. Saga NeurIPS pokazuje, że utrzymanie otwartej współpracy będzie coraz trudniejsze.
Incydent wywołał pytania o przyszłość międzynarodowej wymiany naukowej. Chociaż badania nad sztuczną inteligencją w przeszłości opierały się na otwartości, rosnące upolitycznienie tej dziedziny może zmienić krajobraz, potencjalnie spowalniając postęp i kierując innowacje do bardziej odizolowanych ekosystemów.
Incydent z NeurIPS stanowi wyraźne przypomnienie, że podstawowych badań nad sztuczną inteligencją nie można już oddzielić od szerszego obrazu geopolitycznego i prawdopodobnie tak pozostanie w dającej się przewidzieć przyszłości.
