Benodigdheden ontbreken. Maskers. Handreinigingsmiddel. Testkits.
Amadou Bocoum kent de frustratie goed. Als landendirecteur voor CARE in de Democratische Republiek Congo (DRC) ziet hij de respons in realtime afnemen. “We zijn niet langer in staat om aan bepaalde middelen te komen”, vertelde hij aan WIRED. Een onmiddellijke reactie is nu onmogelijk. Waarom? De financiering droogde op.
De regering-Trump besloot de buitenlandse hulp te beperken. Concreet hebben ze stappen ondernomen om het Amerikaanse Agentschap voor Internationale Ontwikkeling te sluiten. Het was een stap die het ziektepreventiesysteem versnipperde, precies op het moment dat dit het meest nodig was.
Deskundigen noemen het een ‘perfecte storm’.
Een CDC-medewerker die eerder uitbraken heeft aangepakt, verwoordde het duidelijk. ‘We lopen zo ver achter’, zeiden ze.
De Bundibugyo-dreiging
De WHO heeft de uitbraak op 16 mei uitgeroepen tot een noodsituatie van internationaal belang. Dit is niet de Ebola-variant die je in 2014 zag. Het is Bundibugyo. Er bestaat geen vaccin. Geen enkele specifieke behandeling werkt.
De cijfers zijn lelijk.
Op 19 mei waren er meer dan 530 bevestigde gevallen. 134 doden. En beide cijfers stijgen. De CDC merkt op dat de sterfte voor deze specifieke soort tussen de 25 en 50 procent ligt. Het is een muntje, maar gericht op de dood.
“Als je hier niet zorgvuldig mee omgaat, zal het heel gemakkelijk wild worden.” – Amadou Bocoum
Tijd is hier de vijand. Insluiting vereist snelheid. Voor snelheid is geld nodig. Geld is er niet.
Wie heeft dit gedaan?
Kijk naar de tijdlijn. Februari 2025.
Het Department of Government Efficiency van Elon Musk, DOGE, begon USAID te ontmantelen. Musk gaf later toe dat zijn team “per ongeluk” de financiering voor de preventie van ebola had verlaagd en dit vervolgens zogenaamd had gerepareerd.
Ze hebben het niet opgelost.
WIRED meldde destijds dat levensreddende preventiewerkzaamheden niet gefinancierd bleven. DOGE heeft ook de CDC gestript. In april 2025 stopte een Amerikaanse National Institute of Health-faciliteit volledig met het onderzoek naar ebola. De regering-Trump zei dat ze moesten stoppen. Stop gewoon.
Vóór de bezuinigingen was USAID de ruggengraat van de gezondheidszorg in de DRC. De Amerikaanse ambassade in Kinshasa merkte alleen al in 2024 op dat de dienst 11 miljoen mensen met tuberculose en hiv behandelde. Ze hielpen ook zes eerdere Ebola-uitbraken onder controle te houden. Ze wisten wat ze moesten doen. Nu? Ze zijn weg.
“Vroeger coördineerden we heel nauw”, zei de CDC-bron. De CDC zou mensen inzetten. USAID zou uitrusting sturen. Het werkte. Het ging snel. Nu is dat zwembad verdwenen. De bron merkte op dat de VS zich in januari 2027 terugtrokken uit de WHO. Twee belangrijke steunpilaren werden tegelijkertijd afgebroken.
Is dit het planningsniveau dat we van een supermacht verwachten?
De menselijke kosten
Burn-out is de nieuwe realiteit.
CDC-teams zijn ter plaatse, maar hun capaciteit is gekrompen. Leiderschap is weg. Het personeel dat overblijft is uitgeput. Eén medewerker merkte op dat ze niet van werknemers kunnen verwachten dat ze twee maanden lang 16 uur per dag werken zonder aanvulling. Die pool van versterkingen bestond vroeger. Nu is het klein. Kleiner dan een jaar geleden.
Andere teams zullen niet ingrijpen. Ze zijn al onderbemand voor hun normale taken. Het is onveilig om ze te verzenden.
Joia Mukherjee, hoogleraar infectieziekten aan Harvard, zegt dat de uitbraak ‘ondubbelzinnig’ eerder had kunnen worden ontdekt. Vroeger betekent kleiner. Eerder betekent bevatte. De verlaging van de Amerikaanse hulp verhinderde die kans.
Anna Tate leidt binnenlandse programma’s bij Project HOPE. Ze beheerde de bioveiligheidsstrategie voor de overheid. Haar oordeel is bot. Financieringsverstoringen verwoesten bewakingssystemen. Labs werken niet meer. De vaccinatie-inspanningen liggen stil. Vroegtijdige identificatie wordt onmogelijk.
“Het reactievermogen bij een uitbraak mag niet aan de genade van bezuinigingen worden overgelaten”, stelt ze. Je moet het bouwen als je kalm bent en niet in een crisis verkeert.
Grenzen overschreden
Het virus is in beweging.
De eerste gevallen verschenen in de Ituri-regio. Het grenst aan Zuid-Soedan en Oeganda. Vluchtelingen overschrijden deze grenzen voortdurend. Er zijn al bevestigde gevallen opgedoken in Kampala, de hoofdstad van Oeganda.
Oeganda heeft vanwege de angsten een jaarlijkse religieuze viering uitgesteld. Vanuit Congo reizen doorgaans duizenden pelgrims. Maar zullen plattelandsgemeenschappen het nieuws op tijd horen? Reizen pauzeert niet voor aankondigingen.
Het reisverbod is opgeheven. CDC-monitoring is intensief. Toch blijft de voormalige adjunct-adjunct-directeur voor mondiale gezondheidszorg bij USAID bezorgd. De verspreiding naar de VS is mogelijk als de controle niet onmiddellijk wordt gevestigd.
Wij wachtten. Het systeem atrofieerde. Nu zijn de gevallen er.
“Er moet capaciteit voor respons op uitbraken worden opgebouwd en niet alleen op het laatste moment worden gekocht.” – Anna Tate
De vraag blijft of iemand wil repareren wat hij kapot heeft gemaakt voordat het op eigen bodem terechtkomt. Of dat we gewoon blijven reageren op de volgende storm in de hoop dat we nog genoeg mondkapjes in de kast hebben. 📉
Heb je een tip? Als u in de volksgezondheid werkt en voorkennis heeft over deze storingen, gebruik dan uw werktelefoon niet. Neem veilig contact op via Signal. Neem contact op met leahfeiger.86 of Kateknibbs.08. Wij luisteren.
